Opis narzędzia
Autorzy: P. T. Costa, R. R. McCrae (1992)
Autorzy adaptacji polskiej: Bogdan Zawadzki, Jan Strelau, Piotr Szczepaniak,
Magdalena Śliwińska (1998)
Służy do oceny pięciu głównych czynników osobowości: neurotyczności, ekstrawersji,
otwartości na doświadczenia, ugodowości i sumienności.
Narzędzie składa się z 60 stwierdzeń, do których badany musi ustosunkować się na
5-stopniowej skali. Arkusz dzieli się na 5 skal, składających się z 12 pytań,
umożliwiających indywidualny pomiar każdej z 5 cech osobowości.
Rzetelność: 0,68-0,82 alfy Cronbacha.
Trafność: Badanie trafności pomiaru skalami polskiej wersji NEO-FFI
związane było z próbą weryfikacji tezy autorów o realności, niezmienniczości i biologiczności
podstawowych pięciu cech osobowości.
Model Wielkiej Piątki
Model Wielkiej Piątki, opracowany głównie przez Costę i McCrae w latach 80., jest
wynikiem szerokich analiz psychometrycznych i leksykalnych. Pięć głównych wymiarów
(ekstrawersja, neurotyzm, ugodowość, sumienność i otwartość na doświadczenie)
zostało zidentyfikowanych jako powtarzalne i stabilne w różnych badaniach i
kulturach. Model ten zyskał na popularności dzięki publikacjom takim jak "Revised
NEO Personality Inventory" (1985). Costa i McCrae wykorzystywali analizy leksykalne
i psychometryczne, które były rozwinięciem metod stosowanych przez Allporta i
Eysencka. Model Wielkiej Piątki jest szerzej akceptowany i wspierany przez badania
psychometryczne i leksykalne, które potwierdzają istnienie pięciu stabilnych
wymiarów osobowości (Costa i McCrae, 1992).
Badania leksykalne, które doprowadziły do modelu Wielkiej Piątki,
opierały się na hipotezie leksykalnej, zakładającej, że kluczowe różnice w
zachowaniach ludzi znajdują odzwierciedlenie w języku. Oznacza to, że w każdym
języku powstają słowa opisujące istotne cechy osobowości, a analiza tego słownictwa
pozwala wyodrębnić podstawowe wymiary osobowości. W latach 30. XX wieku Gordon
Allport i Henry Odbert przeszukali słowniki, identyfikując około 18 tysięcy słów
opisujących cechy charakteru. Po ich uproszczeniu Raymond Cattell opracował listę 16
cech, a w latach 80. Lewis Goldberg oraz Paul Costa i Robert McCrae, stosując
analizę czynnikową, sprowadzili te cechy do pięciu głównych wymiarów osobowości.
