KPS - Kwestionariusz Poczucia Stresu

Opis narzędzia KPS

Autorzy: Mieczysław Plopa, Ryszard Makarowski

Wydawnictwo: Vizja Press & IT

Kwestionariusz Poczucia Stresu (KPS) służy do pomiaru subiektywnego poczucia stresu ujętego wielowymiarowo. Obejmuje trzy podstawowe wymiary stresu oraz skalę kłamstwa kontrolującą tendencje autoprezentacyjne. Konstrukcję narzędzia oparto na założeniu zasadności badania trzech obszarów doznań stresowych: napięcia emocjonalnego, stresu intrapsychicznego (konfrontacja z samym sobą) oraz stresu zewnętrznego (konfrontacja ze światem społecznym).

Struktura kwestionariusza

KPS zawiera 27 stwierdzeń ocenianych na 5-stopniowej skali, podzielonych na 4 skale:

• Napięcie emocjonalne – 7 stwierdzeń (pozycje: 1, 5, 9, 13, 17, 21, 26); zakres wyników 7–35
• Stres zewnętrzny – 7 stwierdzeń (pozycje: 2, 6, 10, 14, 18, 22, 26); zakres wyników 7–35
• Stres intrapsychiczny – 7 stwierdzeń (pozycje: 3, 7, 11, 15, 19, 23, 27); zakres wyników 7–35
• Skala kłamstwa – 6 stwierdzeń (pozycje: 4, 8, 12, 16, 20, 24); zakres wyników 6–30

Wynik ogólny (suma trzech wymiarów stresu, bez skali kłamstwa) mieści się w granicach 21–105. Część pozycji ma odwróconą punktację (m.in. pozycje: 2, 4, 12, 13, 15, 18, 20).

Przeliczanie i interpretacja wyników

Wyniki surowe przelicza się na steny:

• 1–2: wyniki bardzo niskie
• 3–4: wyniki niskie
• 5–6: wyniki przeciętne
• 7–8: wyniki wysokie
• 9–10: wyniki bardzo wysokie

Opis skal

Napięcie emocjonalne opisuje doświadczanie niepokoju, nadmiernej nerwowości i trudności w odprężaniu się, z towarzyszącym spadkiem energii do działania, drażliwością oraz tendencją do rezygnacji. Wysokie wyniki stenowe (7–10) oznaczają nasilenie tych doznań; niskie (1–4) – ich brak.

Stres intrapsychiczny obejmuje obawy i zamartwianie się, obniżone poczucie sensu i sprawczości, trudności w realizacji celów przy przekonaniu o „zbyt małych zasobach", poczucie problemów „w sobie", osamotnienie i niepokój związany z doświadczeniami z przeszłości oraz pesymistycznym oglądem przyszłości.

Stres zewnętrzny odnosi się do obciążeń spostrzeganych w świecie społecznym: poczucia bycia niesprawiedliwie ocenianym, wykorzystywanym, bezradności i narastającego wyczerpania w obronie własnych racji oraz przekonania, że wymagania i zadania przewyższają dostępne zasoby.

Skala kłamstwa służy do wychwytywania tendencyjnego przedstawiania siebie w zbyt korzystnym świetle (autoprezentacja). Przy wysokich wynikach w tej skali interpretacja pozostałych wyników KPS powinna być ostrożna lub wręcz traktowana jako niewiarygodna.

Właściwości psychometryczne

Rzetelność mierzona spójnością wewnętrzną (α Cronbacha):

• Napięcie emocjonalne: α ≈ 0,811
• Stres zewnętrzny: α ≈ 0,726
• Stres intrapsychiczny: α ≈ 0,697
• Skala kłamstwa: α ≈ 0,568 (wyraźnie najsłabsza)

Analogiczne wartości raportowane są osobno dla kobiet i mężczyzn.

Trafność narzędzia

Konfirmacyjna analiza czynnikowa wspiera ujęcie KPS jako pomiaru uogólnionego stresu (zmiennej ukrytej) ujawniającej się poprzez trzy wskaźniki: stres intrapsychiczny, stres zewnętrzny i napięcie emocjonalne. Raportowane ładunki czynnikowe mieszczą się w granicach 0,78–0,87, co jest argumentem za trafnością konstruktu „ogólnego poczucia stresu".

Zobacz inne testy psychometryczne

Tematy prac magisterskich z wykorzystaniem KPS

• Poczucie stresu a wypalenie zawodowe u pielęgniarek oddziałów intensywnej terapii.
• Związek między subiektywnym poczuciem stresu a neurotycznością w modelu Wielkiej Piątki.
• Napięcie emocjonalne i stres intrapsychiczny a satysfakcja z życia u studentów.
• Poczucie stresu a style radzenia sobie ze stresem (CISS) u kadry zarządzającej.
• Temperament (FCZ-KT) jako predyktor poczucia stresu u pracowników służby zdrowia.
• Różnice w poziomie poczucia stresu między kobietami a mężczyznami w zawodach pomocowych.
• Poczucie stresu a jakość snu u osób z chorobami przewlekłymi.
• Związek poczucia stresu z lękiem-cechą (STAI) u studentów pielęgniarstwa.
• Stres zewnętrzny i intrapsychiczny a poziom depresji (BDI) w grupie kobiet w menopauzie.
• Poczucie stresu a wsparcie społeczne u pracowników pedagogicznych.

Przegląd badań

Struktura czynnikowa KPS

Autorzy przytaczają wyniki konfirmacyjnej analizy czynnikowej, które potwierdzają, że KPS może być interpretowany zarówno przez pryzmat trzech wymiarów (napięcie emocjonalne, stres zewnętrzny, stres intrapsychiczny), jak i wyniku ogólnego rozumianego jako zmienna ukryta ujawniająca się poprzez te trzy wskaźniki. Model dla wyniku ogólnego wykazał bardzo dobre dopasowanie do danych, a ładunki czynnikowe dla wskaźników stresu były wysokie (0,78–0,87), co potwierdza trafność konstruktu „ogólnego poczucia stresu" mierzonego KPS.

KPS a depresja

W badaniach nad związkiem poczucia stresu z depresją wykorzystano Inwentarz Depresji Becka (BDI). W badaniu grupy kobiet w kontekście jakości życia w menopauzie (współpraca z Uniwersytetem Medycznym w Gdańsku, n = 46, średnia wieku ≈ 57,5 roku) stwierdzono wysokie dodatnie korelacje między wymiarami KPS a nasileniem depresji. Szczególnie silne związki odnotowano dla napięcia emocjonalnego i stresu intrapsychicznego oraz dla wyniku ogólnego KPS. Autorzy formułują na tej podstawie wniosek o zadowalającym poziomie trafności teoretycznej narzędzia.

KPS a lęk

Trafność KPS oceniano przez odniesienie do lęku mierzonego STAI (zwłaszcza lęku jako cechy). W badaniu z lat 2009–2010 z udziałem 825 osób wykazano, że lęk-cecha wyraźnie i dodatnio koreluje z wszystkimi wymiarami KPS – napięciem emocjonalnym, stresem zewnętrznym, stresem intrapsychicznym oraz wynikiem ogólnym. Autorzy traktują te wyniki jako kolejny argument wspierający trafność narzędzia.

KPS a osobowość

W badaniach z udziałem 642 osób KPS zestawiano z Inwentarzem Osobowości NEO-FFI. Wyniki wskazują, że wyższy neurotyzm wiąże się z wyższym poziomem stresu we wszystkich wymiarach KPS, natomiast ekstrawersja koreluje ujemnie z wymiarami stresu i wynikiem ogólnym (wyższy stres przy większej introwersji). Autorzy traktują te zależności jako argument na rzecz trafności KPS w kontekście znanych, stabilnych różnic indywidualnych.

KPS a temperament

W badaniu z 2010 roku obejmującym 953 osoby KPS zestawiono z Kwestionariuszem Temperamentu PTS autorstwa J. Strelaua (Regulacyjna Teoria Temperamentu). Uzyskane zależności są zgodne z przesłankami teoretycznymi – określone właściwości temperamentalne sprzyjają generowaniu się stresu lub działają ochronnie. Autorzy zaznaczają potrzebę ostrożnej interpretacji słabszych korelacji, zwłaszcza w dużych próbach, gdzie istotność statystyczna może pojawiać się przy niewielkiej sile związku.

Bibliografia

• Plopa, M., Makarowski, R. (2010). Kwestionariusz Poczucia Stresu. Vizja Press & IT, Warszawa.
• Beck, A. T., Ward, C. H., Mendelson, M., Mock, J., Erbaugh, J. (1961). An inventory for measuring depression. Archives of General Psychiatry, 4, 561–571.
• Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., Lushene, R. E. (1970). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press, Palo Alto.
• Costa, P. T., McCrae, R. R. (1992). NEO PI-R Professional Manual. Psychological Assessment Resources, Odessa.
• Strelau, J., Zawadzki, B. (1998). Kwestionariusz Temperamentu PTS. Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa.