CDI 2 - Zestaw Kwestionariuszy do Diagnozy Depresji u Dzieci i Młodzieży

Opis narzędzia CDI 2

Autorzy oryginału: Maria Kovacs

Polska adaptacja: Emilia Wrocławska-Warchala, Radosław Wujcik (2017)

Wydawca: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

CDI 2 (Children's Depression Inventory 2) to zestaw kwestionariuszy do diagnozy depresji u dzieci i młodzieży opracowany przez Marię Kovacs. Jest to jedno z najczęściej stosowanych narzędzi do oceny objawów depresyjnych w populacji rozwojowej, szeroko wykorzystywane zarówno w diagnostyce klinicznej, jak i w badaniach naukowych.

Celem narzędzia jest ocena nasilenia objawów depresyjnych u dzieci i młodzieży, zarówno na potrzeby diagnozy klinicznej, jak i badań przesiewowych oraz monitorowania zmian w trakcie oddziaływań terapeutycznych. CDI 2 nie służy do stawiania rozpoznań nozologicznych, lecz do ilościowego określenia poziomu symptomów charakterystycznych dla depresji w okresie rozwojowym.

Wersje CDI 2

CDI 2 występuje w kilku wersjach, które są zróżnicowane ze względu na wiek badanego oraz źródło informacji. Taki układ narzędzia pozwala na wieloperspektywiczną ocenę objawów depresji, co zwiększa trafność diagnostyczną.

• CDI 2 – Self-Report (CDI 2:S) – podstawowa wersja samoopisowa przeznaczona dla dzieci i młodzieży w wieku od 7 do 17 lat, umożliwiająca samoopis doświadczanych objawów depresyjnych
• CDI 2 – Self-Report (Short) (CDI 2:S(S)) – skrócona wersja samoopisowa (12 pozycji) dla szybkiej oceny przesiewowej
• CDI 2 – Parent Report (CDI 2:P) – wersja dla rodziców lub opiekunów dzieci w wieku 7–17 lat, oceniająca objawy depresyjne z perspektywy rodzica
• CDI 2 – Teacher Report (CDI 2:T) – wersja dla nauczycieli oceniających funkcjonowanie dziecka w środowisku szkolnym

W niniejszym artykule skupimy się na wersji samoopisowej CDI 2:S, która jest najczęściej stosowana w badaniach naukowych i pracach magisterskich.

Struktura kwestionariusza CDI 2:S

Wersja samoopisowa CDI 2:S składa się z 28 pozycji, zorganizowanych w formie trójstopniowych odpowiedzi odzwierciedlających rosnące nasilenie danego objawu w ciągu ostatnich dwóch tygodni. Każda pozycja zawiera trzy twierdzenia, spośród których badany wybiera to najlepiej opisujące jego aktualny stan.

Przykładowa pozycja:

• 0 - Czasami jestem smutny/smutna
• 1 - Często jestem smutny/smutna
• 2 - Cały czas jestem smutny/smutna

Struktura narzędzia obejmuje dwie główne skale oraz cztery podskale:

Skala Emocjonalnych Problemów

Mierzy takie aspekty funkcjonowania jak obniżony nastrój, poczucie smutku, beznadziejności, niską samoocenę oraz negatywny obraz siebie. Obejmuje dwie podskale:

• Negatywny nastrój – smutek, płaczliwość, poczucie beznadziejności
• Negatywna samoocena – niska samoocena, poczucie winy, negatywny obraz siebie

Skala Problemów Funkcjonalnych

Odnosi się do trudności w codziennym funkcjonowaniu, obejmujących problemy interpersonalne, obniżoną motywację, trudności szkolne oraz wycofanie z aktywności. Obejmuje dwie podskale:

• Brak efektywności – trudności szkolne, problemy z koncentracją, brak motywacji
• Problemy interpersonalne – trudności w relacjach z rówieśnikami i rodziną

Oprócz wyników skalowych obliczany jest również wynik ogólny, odzwierciedlający globalne nasilenie symptomów depresyjnych.

Całkowity czas wypełniania kwestionariusza to około 10-15 minut. CDI 2:S może być wypełniany indywidualnie lub grupowo, w formie papierowej lub komputerowej.

Interpretacja wyników

Wyniki surowe z CDI 2:S są przeliczane na wyniki T oraz centyle w oparciu o normy polskie dostosowane do wieku i płci badanych. Polska normalizacja obejmuje dwie grupy wiekowe:

• 7–12 lat – dzieci w wieku szkolnym (szkoła podstawowa)
• 13–17 lat – młodzież (gimnazjum i szkoła średnia)

Interpretacja wyników T:

• T < 60 – wyniki w normie, brak istotnych objawów depresyjnych
• T = 60-64 – wyniki podwyższone, mogą wskazywać na subkliniczne objawy depresji
• T = 65-69 – wyniki wysokie, sugerują obecność objawów depresyjnych
• T ≥ 70 – wyniki bardzo wysokie, wskazują na istotne nasilenie depresji, wymagające pogłębionej diagnostyki

Ważne: Wysokie wyniki w CDI 2 nie stanowią diagnozy depresji, lecz wskazują na potrzebę dalszej oceny klinicznej. Diagnoza zaburzenia depresyjnego powinna być stawiana przez wykwalifikowanego specjalistę na podstawie wywiadu klinicznego i dodatkowych badań.

Właściwości psychometryczne

Rzetelność

Rzetelność wewnętrzna kwestionariusza CDI 2:S mieści się w zakresie od umiarkowanej do wysokiej, przy czym najwyższe wartości uzyskuje wynik ogólny, a najniższe – podskale o węższym zakresie treściowym.

Współczynniki alfa Cronbacha dla wyniku ogólnego:

• Chłopcy: α = 0,84–0,87
• Dziewczęta: α = 0,86–0,87
• Próba ogólna: α = 0,85–0,87

Oznacza to bardzo dobrą spójność wewnętrzną tej skali zarówno w młodszej (7–12 lat), jak i starszej (13–17 lat) grupie badanych.

Rzetelność skal głównych:

• Skala Problemów Emocjonalnych: α = 0,73–0,82 (z tendencją wzrostową w starszej grupie wiekowej)
• Skala Problemów Funkcjonalnych: α = 0,74–0,81 (stabilna niezależnie od płci i wieku)

Rzetelność podskal:

• Negatywny nastrój: α = 0,60–0,70 (dolna granica akceptowalności)
• Negatywna samoocena: α = 0,56–0,76 (wyraźny wzrost u dziewcząt w adolescencji)
• Brak efektywności: α = 0,63–0,75
• Problemy interpersonalne: α = 0,64–0,71

Stabilność czasowa potwierdzona w badaniach test–retest wskazuje na adekwatną powtarzalność wyników, co jest istotne dla monitorowania zmian w czasie terapii.

Trafność

Trafność konstruktu CDI 2 została potwierdzona poprzez:

• Zgodność z innymi narzędziami – CDI 2 koreluje wysoko z innymi miarami depresji dziecięcej (np. BDI-Y, RCADS)
• Zdolność do różnicowania grup – narzędzie skutecznie odróżnia grupy kliniczne (dzieci z diagnozą depresji) od nieklinicznych
• Trafność czynnikowa – analiza czynnikowa potwierdza dwuczynnikową strukturę (problemy emocjonalne vs. funkcjonalne)

Różnice międzypłciowe

Dziewczęta uzyskują istotnie wyższe wyniki niż chłopcy w:

• Wyniku ogólnym
• Problemach emocjonalnych
• Negatywnym nastroju
• Negatywnej samoocenie

Różnice te są statystycznie istotne i mają małą, lecz stabilną wielkość efektu (η² ≈ 0,01–0,03). Wzorzec ten jest zgodny z danymi epidemiologicznymi wskazującymi na wyższą częstość występowania depresji u dziewcząt, szczególnie w okresie adolescencji.

Nie stwierdzono istotnych różnic międzypłciowych w zakresie:

• Problemów w funkcjonowaniu
• Braku efektywności
• Problemów interpersonalnych

Co sugeruje, że obszary te są w podobnym stopniu doświadczane przez chłopców i dziewczęta.

Dla kogo przeznaczony CDI 2?

Kwestionariusz CDI 2 jest przeznaczony do badania dzieci i młodzieży w wieku od 7 do 17 lat. Wersja samoopisowa wymaga, aby dziecko potrafiło czytać ze zrozumieniem i było w stanie ocenić swoje stany emocjonalne w okresie ostatnich dwóch tygodni.

Wskazania do stosowania CDI 2:

• Diagnostyka kliniczna – ocena nasilenia objawów depresyjnych u dzieci zgłaszających się do poradni psychologicznych i psychiatrycznych
• Badania przesiewowe – identyfikacja dzieci z podwyższonym ryzykiem depresji w szkołach, ośrodkach opiekuńczych
• Monitorowanie terapii – ocena zmian w nasileniu objawów w trakcie psychoterapii lub leczenia farmakologicznego
• Badania naukowe – w psychologii rozwojowej, klinicznej, zdrowia
• Prace magisterskie i doktorskie – jako zmienna zależna lub niezależna w badaniach nad depresją u dzieci

Przeciwwskazania:

• Dzieci poniżej 7 roku życia (brak kompetencji do samoopisu)
• Dzieci z poważnymi trudnościami w czytaniu lub niepełnosprawnością intelektualną
• Dzieci w stanie ostrego kryzysu lub z aktywnymi myślami samobójczymi (wymagają natychmiastowej interwencji klinicznej, nie oceny kwestionariuszowej)

Zastosowanie CDI 2 w badaniach i praktyce

CDI 2 znajduje szerokie zastosowanie w:

Diagnostyka kliniczna

• Ocena nasilenia objawów depresyjnych przed rozpoczęciem terapii
• Monitorowanie efektów leczenia (pomiary powtarzane co 2-4 tygodnie)
• Różnicowanie depresji od innych zaburzeń emocjonalnych
• Wieloperspektywiczna diagnoza (dziecko + rodzice + nauczyciele)

Badania naukowe

• Ocena skuteczności interwencji terapeutycznych (badania RCT)
• Badania nad czynnikami ryzyka i ochronnymi w depresji dziecięcej
• Epidemiologia zaburzeń depresyjnych w populacji szkolnej
• Związki między depresją a innymi zmiennymi (lęk, stres, funkcjonowanie szkolne)

Prace magisterskie i doktorskie

• Depresja jako zmienna wynikowa (zależna) w badaniach interwencyjnych
• Depresja jako predyktor innych zmiennych (np. osiągnięć szkolnych, relacji rówieśniczych)
• Badania korelacyjne – związki między depresją a innymi zmiennymi psychologicznymi
• Badania porównawcze – różnice w poziomie depresji między grupami (np. dzieci z rozwodów vs. pełne rodziny)

Zobacz inne testy psychologiczne

Tematy prac magisterskich z wykorzystaniem CDI 2

• Objawy depresyjne a funkcjonowanie szkolne u dzieci w wieku 7-12 lat
• Związek między wsparciem społecznym a poziomem depresji u młodzieży
• Wpływ programu profilaktycznego na redukcję objawów depresyjnych u uczniów gimnazjum
• Depresja a samoocena u dzieci z rodzin rozwiedzionych
• Różnice w nasileniu depresji między chłopcami a dziewczętami w okresie adolescencji
• Objawy depresyjne u dzieci z chorobami przewlekłymi – analiza porównawcza
• Związek między lękiem a depresją u młodzieży szkolnej
• Wpływ terapii poznawczo-behawioralnej na redukcję depresji mierzonej CDI 2
• Depresja u dzieci z ADHD – badanie korelacyjne
• Rola prężności psychicznej jako bufora między stresem a depresją u młodzieży

Przegląd badań z wykorzystaniem CDI 2

Współwystępowanie depresji i lęku u dzieci

Liczne badania z wykorzystaniem CDI 2 pokazują wysoką komorbidność (współwystępowanie) depresji i zaburzeń lękowych u dzieci i młodzieży. Korelacje między CDI 2 a narzędziami do pomiaru lęku (np. STAI) osiągają wartości r = 0,50-0,70, co wskazuje na wspólne podłoże neurotyczne tych zaburzeń.

Badania pokazują, że około 40-60% dzieci z diagnozą depresji spełnia również kryteria zaburzenia lękowego, co ma implikacje dla planowania terapii (konieczność adresowania obu grup objawów).

Różnice płciowe w depresji dziecięcej

Meta-analizy wyników CDI 2 potwierdzają, że różnice płciowe w depresji nasilają się wraz z wiekiem. W grupie 7-12 lat różnice są niewielkie lub nieistotne, natomiast w okresie 13-17 lat dziewczęta uzyskują średnio o 3-5 punktów T wyższe wyniki niż chłopcy.

Różnice te dotyczą głównie objawów emocjonalnych (smutek, płaczliwość, niska samoocena), podczas gdy objawy behawioralne (problemy szkolne, interpersonalne) są podobne u obu płci.

CDI 2 w ocenie skuteczności terapii

CDI 2 jest szeroko stosowany jako miara wyniku (outcome measure) w badaniach klinicznych nad skutecznością terapii depresji u dzieci. Badania pokazują, że:

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) redukuje wyniki CDI 2 średnio o 10-15 punktów T po 12-16 sesjach
• Leczenie farmakologiczne (SSRI) daje podobne efekty, ale z większym ryzykiem efektów ubocznych
• Połączenie CBT + farmakoterapii jest najbardziej skuteczne w ciężkich przypadkach depresji

Zmiana o 5 punktów T na CDI 2 jest uznawana za klinicznie istotną poprawę.

Czynniki ryzyka depresji u dzieci

Badania z wykorzystaniem CDI 2 identyfikują następujące czynniki ryzyka wysokich wyników depresji:

• Czynniki rodzinne: rozwód rodziców, przemoc domowa, choroba psychiczna rodzica
• Czynniki szkolne: przemoc rówieśnicza (bullying), niepowodzenia szkolne
• Czynniki indywidualne: niska samoocena, pesymistyczny styl atrybucji, przewlekła choroba somatyczna
• Czynniki społeczne: izolacja społeczna, brak wsparcia od rówieśników

Badania longitudinalne pokazują, że wysoki lęk jako cecha (mierzony STAI-C) w dzieciństwie predykuje wysokie wyniki CDI 2 w adolescencji (r = 0,40-0,50).

Ograniczenia i krytyka CDI 2

Pomimo wysokiej jakości psychometrycznej, CDI 2 ma pewne ograniczenia:

• Brak pozycji o myślach samobójczych – CDI 2 nie zawiera pytań bezpośrednio oceniających ideacje suicydalne (wymaga dodatkowej oceny)
• Zależność od samoopisu – dzieci mogą minimalizować objawy lub podawać społecznie pożądane odpowiedzi (stąd wartość wersji dla rodziców i nauczycieli)
• Wrażliwość kulturowa – normy polskie mogą nie być adekwatne dla dzieci z mniejszości etnicznych lub imigrantów
• Pomiar punktowy – CDI 2 ocenia objawy w ciągu ostatnich 2 tygodni, co może nie odzwierciedlać chronicznie podwyższonego poziomu depresji

Jak uzyskać CDI 2?

CDI 2 jest narzędziem komercyjnym, dostępnym wyłącznie dla wykwalifikowanych psychologów i badaczy. W Polsce dystrybucją zajmuje się Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (PTP).

Wymagania do zakupu:

• Ukończone studia magisterskie z psychologii (lub pokrewnych kierunków z odpowiednim przeszkoleniem)
• Przynależność do Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (zalecana, nie zawsze wymagana)
• Zadeklarowanie celu wykorzystania narzędzia (diagnostyka, badania, praca naukowa)

Zakup obejmuje: podręcznik, arkusze odpowiedzi (wielokrotnego użytku lub jednorazowe), szablony do punktacji, normy polskie. Dostępna jest również wersja komputerowa z automatyczną punktacją i generowaniem raportów.

Bibliografia

• Wrocławska-Warchala, E., & Wujcik, R. (2017). CDI 2. Zestaw kwestionariuszy do diagnozy depresji u dzieci i młodzieży. Podręcznik. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
• Kovacs, M. (2011). Children's Depression Inventory 2 (CDI 2): Technical Manual. Multi-Health Systems.
• Kovacs, M. (2012). CDI 2. Zestaw kwestionariuszy do diagnozy depresji u dzieci i młodzieży (podręcznik). Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
• Craighead, W. E., Smucker, M. R., Craighead, L. W., & Ilardi, S. S. (1998). Factor analysis of the Children's Depression Inventory in a community sample. Psychological Assessment, 10(2), 156-165.
• Sitarenios, G., & Stein, S. (2004). Use of the Children's Depression Inventory. In M. E. Maruish (Ed.), The use of psychological testing for treatment planning and outcomes assessment (3rd ed., pp. 1-37). Lawrence Erlbaum Associates.
• Allgaier, A. K., Frühe, B., Pietsch, K., Saravo, B., Baethmann, M., & Schulte-Körne, G. (2012). Is the Children's Depression Inventory Short version a valid screening tool in pediatric care? A comparison to its full-length version. Journal of Psychosomatic Research, 73(5), 369-374.